Kościół Pokoju w Jaworze – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Jeśli planujesz odwiedzić Kościół Pokoju w Jaworze, warto wiedzieć, że jest to jeden z największych drewnianych kościołów o konstrukcji szachulcowej w Europie. Świątynia powstała po pokoju westfalskim z 1648 roku i może pomieścić około 6000 wiernych. Od 2001 roku wraz z bliźniaczą budowlą w Świdnicy znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. W tym artykule znajdziesz najważniejsze informacje o historii, zwiedzaniu, biletach i ciekawostkach związanych z tym wyjątkowym zabytkiem.

Jak powstał Kościół Pokoju w Jaworze?

Pokój westfalski z 1648 roku zakończył trwającą od 1618 roku wojnę trzydziestoletnią, która spustoszyła wiele obszarów Europy. Na jego mocy luteranie zamieszkujący śląskie księstwa dziedziczne, wspierani przez szwedzką dyplomację, uzyskali od cesarza Ferdynanda III Habsburga zgodę na wzniesienie trzech świątyń – w Jaworze, Świdnicy i Głogowie. Kościół w Głogowie nie zachował się do dzisiaj, spłonął w 1758 roku.

Warunki budowy okazały się niezwykle rygorystyczne. Świątynie musiały stanąć poza murami miejskimi, w odległości strzału armatniego, z materiałów nietrwałych – drewna, gliny, słomy i piasku. Zabroniono stosowania kamienia, metalu, budowy wieży i dzwonnicy oraz jakichkolwiek ozdób zewnętrznych. Całość prac finansowała wyłącznie gmina ewangelicka, a czas wzniesienia ograniczono do jednego roku.

Kościół w Jaworze powstał w latach 1654–1655 według projektu wrocławskiego architekta Albrechta von Saebischa. Kamień węgielny położono 24 kwietnia 1654 roku, a konsekracja odbyła się 23 grudnia 1655 roku. Obiekt ma około 43,5 metra długości, 14 metrów szerokości i 15,7 metra wysokości. Pierwotnie posiadał dwie kondygnacje empor, ale szybko okazały się niewystarczające, dlatego dobudowano kolejne dwie, dzięki czemu wnętrze może pomieścić 6000 osób.

Jak zwiedzać Kościół Pokoju w Jaworze?

Zwiedzanie świątyni zajmuje zwykle od 20 do 40 minut, choć niektórzy turyści spędzają w niej nawet kilka godzin. Na miejscu można odsłuchać nagranie z historią kościoła, dostępne w jedenastu językach, w tym po polsku, angielsku, niemiecku, hiszpańsku i japońsku.

Ile kosztuje bilet wstępu?

Bilet normalny kosztuje 20 zł, ulgowy dla dzieci i młodzieży – 10 zł, a bilet rodzinny 2+2 – 50 zł. Dla grup zorganizowanych w cenie biletu przysługuje usługa przewodnicka. Od 1 kwietnia do 31 października kościół jest otwarty od poniedziałku do soboty w godzinach 10.00–17.00, a w niedziele i święta kościelne od 12.00 do 17.00. Poza sezonem (od listopada do marca) zwiedzanie możliwe jest dla grup liczących co najmniej sześć osób, po wcześniejszym zgłoszeniu dzień przed wizytą.

Co warto zobaczyć we wnętrzu?

Największą uwagę przyciąga ołtarz główny o wysokości ponad dziewięciu metrów, pochodzący z 1672 roku. Ufundowała go rodzina Hochbergów, a wykonał Michał Schneider z Kamiennej Góry. W centralnej części znajduje się obraz przedstawiający Jezusa w Getsemani, flankowany figurami Jana Chrzciciela i Mojżesza.

Niezwykle cenna jest także ambona z 1670 roku, dzieło legnickiego rzeźbiarza Mateusza Knote. Jej podstawa przedstawia anioła trzymającego Wieczną Ewangelię, a na szczycie umieszczono pozłacaną figurę zmartwychwstałego Chrystusa. Warto przyjrzeć się również chrzcielnicy z 1656 roku, prospektowi organowemu oraz czterem konfesjonałom z XVII i XVIII wieku.

Ciekawostki o Kościele Pokoju w Jaworze

Kościół Pokoju w Jaworze skrywa wiele ciekawych faktów, które warto poznać przed wizytą. Dotyczą one między innymi organów, dzwonów i wyjątkowej konstrukcji empor.

Jak brzmią organy z 1855 roku?

Pierwsze organy zbudował w 1663 roku legnicki konstruktor Johann Hofrichter, instrument miał wtedy 26 głosów grających. W 1855 roku zastąpił je nowy instrument autorstwa Adolpha Lummerta, również 26-głosowy. Później firma Schlag & Söhne ze Świdnicy dwukrotnie go przebudowywała, a w latach 2000–2005 instrument zrekonstruowano do stanu z czasów Lummerta. Prace prowadziły firmy Hermann Eule Orgelbau z Budziszyna oraz Ars organum Adama Olejnika.

Obecny prospekt organowy to rekonstrukcja z lat 2000–2005, która przywróciła wygląd instrumentu z 1855 roku.

W okresie od maja do września w kościele odbywają się Jaworskie Koncerty Pokoju – międzynarodowy festiwal muzyki kameralnej. Łącznie zorganizowano już ponad 67 koncertów, w tym 29 z udziałem artystów z zagranicy. Występowały tu takie zespoły jak Chór Poznańskie Słowiki, Orkiestra Amadeus pod dyrekcją Agnieszki Duczmal czy Kameralna Orkiestra Leopoldinum.

Co symbolizują dzwony Wiara, Nadzieja i Miłość?

Dzwonnica przy kościele stanęła dopiero 53 lata po zakończeniu budowy, na mocy konwencji z Altranstadt z 1707 roku. Wiszą na niej trzy dzwony, poważnie uszkodzone w latach 50. XX wieku. We wrześniu 2005 roku zostały odnowione i otrzymały imiona: Wiara, Nadzieja i Miłość. Biją w każdą niedzielę oraz święta, wzywając wiernych na nabożeństwo.

Dlaczego empory mają cztery kondygnacje?

Kiedy kościół oddano do użytku, posiadał dwie kondygnacje bocznych galerii. Okazało się to zbyt mało dla rosnącej liczby wiernych, dlatego jeszcze w XVII wieku dobudowano dwie kolejne. Dzięki temu w świątyni może modlić się około sześciu tysięcy osób. Parapety empor zdobią malowidła – na drugiej i czwartej kondygnacji znajdują się sceny biblijne (71 z Starego i 72 z Nowego Testamentu), a na pierwszej i trzeciej herby szlacheckie, godła cechowe oraz pejzaże z zamkami.

Kościół Pokoju a światowe dziedzictwo UNESCO

W 2001 roku Kościół Pokoju w Jaworze został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO razem ze świątynią w Świdnicy. Obydwa obiekty uznano za największe w Europie barokowe budowle sakralne wzniesione w konstrukcji szkieletowo-reglowej. W uzasadnieniu podkreślono pionierskie rozwiązania konstrukcyjne i architektoniczne, wcześniej niestosowane w architekturze drewnianej.

W marcu 2017 roku rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy kościół został ustanowiony pomnikiem historii. Wpis ten jest potwierdzeniem wyjątkowego znaczenia zabytku dla dziedzictwa narodowego. Oprócz Jawora i Świdnicy, w ramach pokoju westfalskiego powstał jeszcze kościół w Głogowie, który jednak nie przetrwał do naszych czasów.

Jak dojechać i gdzie zaparkować?

Kościół Pokoju w Jaworze mieści się przy ulicy Park Pokoju 2, na terenie dawnego cmentarza ewangelickiego, obecnie Parku Pokoju. Od jaworskiego Rynku dzieli go około 650 metrów spacerem. Samochód można zostawić na parkingu przy ulicy 1 Maja lub w pobliżu Placu Wolności.

Jawor leży około 26 kilometrów od Legnicy i około 70 kilometrów od Wrocławia. Autokary wycieczkowe mogą skorzystać z zatoczki przy ulicy Wyszyńskiego. Dojazd z obu miast jest wygodny drogami wojewódzkimi.

Nabożeństwa ewangelicko-augsburskie odbywają się w niedziele i święta o godzinie 11.00. Warto również pamiętać, że w sezonie zimowym zwiedzanie wymaga wcześniejszej rezerwacji dla minimum sześciu osób. W pobliżu znajduje się Muzeum Regionalne w Jaworze, gdzie można zobaczyć wystawę poświęconą budowie świątyni.