Latarnie morskie w Polsce – przewodnik, lokalizacje, historia

W Polsce na wybrzeżu Bałtyku działa 15 czynnych latarni morskich, a dwie dodatkowe utrzymują polskie stacje polarne. Najwyższa z nich, latarnia w Świnoujściu, ma wieżę o wysokości 64,8 m, a całkowita wysokość z laterną sięga około 68 m. Większość obiektów można zwiedzać, a z ich tarasów rozciągają się widoki na plaże, porty i klify. Sprawdź, które latarnie warto zobaczyć i które nadmorskie wieże wcale nie są latarniami w sensie nawigacyjnym.

Ile latarni morskich działa w Polsce i gdzie ich szukać?

Na polskim wybrzeżu Bałtyku działa 15 czynnych latarni morskich, a w rejonach polarnych funkcjonują jeszcze dwie – przy Polskiej Stacji Polarnej Hornsund na Spitsbergenie oraz przy Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. Obiekty te są oznaczane symbolem lighthouse na mapach morskich i w locjach Admiralicji Brytyjskiej. To rozróżnienie ma znaczenie, bo nad Bałtykiem można spotkać także wieże widokowe ze światłem, które formalnie nie są latarniami.

Lista czynnych latarni położonych nad polskim morzem rozciąga się od Świnoujścia na zachodzie po Krynicę Morską na wschodzie. Zestawienie najważniejszych obiektów wygląda następująco:

Każda latarnia ma też własną charakterystykę światła, dzięki której żeglarz rozpoznaje obiekt z morza. Przykładowo Hel świeci światłem izofazowym o okresie 10 s, a Jastarnia nadaje literę A alfabetem Morse’a.

Które latarnie morskie w Polsce warto zobaczyć?

Nie wszystkie czynne latarnie są udostępnione, dlatego planując wyjazd, lepiej wybierać obiekty z tarasem widokowym. Poniżej znajduje się kilka propozycji, które wyróżniają się wysokością, położeniem lub konstrukcją.

Świnoujście – najwyższa ceglana latarnia na świecie

Latarnia w Świnoujściu została wzniesiona w 1857 roku i ma 64,8 m wysokości wieży, a całkowita wysokość z laterną wynosi około 68 m. To najwyższa ceglana latarnia morska na świecie. Z tarasu widokowego widać Bałtyk, port i okoliczne wyspy, a wejście na górę wiąże się z pokonaniem 308 schodów.

Bilet normalny kosztuje 9 zł, a ulgowy 5 zł. W budynku obok można obejrzeć stałą wystawę o tematyce morskiej.

Niechorze – punkt widokowy na klifie

Latarnia w Niechorzu pochodzi z 1866 roku i ma 45 m wysokości. Stoi na klifie o wysokości 22 m, dlatego jej światło oraz punkt widokowy są dobrze widoczne z daleka. Na taras na wysokości 37 m prowadzi 210 stopni, a panorama obejmuje całe Wybrzeże Rewalskie.

Tuż obok działa Park Miniatur Latarni Morskich, w którym polskie latarnie odwzorowano w skali 1:10.

Gąski – 228 granitowych stopni i grube mury

Latarnia w Gąskach ma 49,8 m wysokości, a jej światło jest widoczne z odległości 43,5 km. Mury u podstawy mają 2 m grubości, a w środku znajduje się 228 granitowych stopni. Obiekt z XIX wieku leży około 100 m od piaszczystej plaży i figuruje w rejestrze zabytków. Wejście na wieżę widokową kosztuje 8 zł normalny lub 6 zł ulgowy.

Stilo – żeliwna wieża z dwiema galeriami

Latarnia Stilo powstała na początku XX wieku i zbudowano ją ze skręcanych płyt żeliwnych. Na całym świecie są tylko trzy latarnie wzniesione w tej technice. Wieża mierzy 33 m i stoi na zalesionej wydmie około 900 m od brzegu, kilkanaście kilometrów na wschód od Łeby. Na szczycie znajdują się dwie galerie widokowe.

Czołpino – latarnia w Słowińskim Parku Narodowym

Latarnia Czołpino leży na terenie Słowińskiego Parku Narodowego, na jednej z najwyższych wydm. Wieża ma 25,2 m, ale źródło światła znajduje się 75 m nad poziomem morza. Z góry widać jeziora Łebsko i Gardno oraz mierzeję oddzielającą Łebsko od otwartego Bałtyku. Aby dotrzeć na miejsce, trzeba przejść około 1,5 km przez las i Wydmy Czołpińskie.

Warto pamiętać także o Kołobrzegu, gdzie latarnia stoi na platformie dawnego fortu Ujście, oraz o Ustce, gdzie wieża jest wkomponowana w budynek stacji pilotów z 1892 roku.

Jak wyglądała historia latarni morskich w Polsce?

Światła nawigacyjne nad Bałtykiem pojawiły się w X wieku i początkowo miały postać otwartego ognia. Z czasem drewno zastępowano świecami woskowymi, węglem, olejami roślinnymi i mineralnymi, gazem, aż wreszcie prądem. Dziś latarnie nadal wspierają nawigację, choć na pokładach statków dominują urządzenia satelitarne i radary.

Latarnia morska to znak nawigacyjny oznaczony na mapie morskiej i zapisany w spisie świateł, a nie każda wieża z laterną spełnia te formalne warunki.

Gdańsk Nowy Port – kula czasu i pierwsze elektryczne światło

Latarnia w Gdańsku Nowym Porcie powstała w 1894 roku i działała do 1984 roku. To ona jako pierwsza nad Bałtykiem wykorzystywała światło elektryczne. Na jej szczycie zamontowano kulę czasu, która służyła do nastawiania chronometrów okrętowych. Obecnie można oglądać replikę tego urządzenia, a mury budowli mają ślady ostrzału z września 1939 roku.

Hel – od średniowiecznych ogni po żarówkę o mocy 1000 W

Na Helu światło nawigacyjne pojawiało się już w średniowieczu, między innymi na wieży kościoła. Pierwszą stałą latarnię wysadzili polscy saperzy w 1939 roku, by uniemożliwić niemieckiej artylerii celowanie. Obecna wieża z 1942 roku ma 41,5 m wysokości i jest zbudowana z czerwonobrunatnej cegły. W laternie pracuje żarówka o mocy 1000 W, a po jej przepaleniu automatycznie pojawia się zapasowa.

Z tarasu widokowego na wysokości 39 m można przy sprzyjającej pogodzie dostrzec nawet sześć innych latarni.

Rozewie – legenda o ognisku i najstarsza latarnia

Latarnia w Rozewiu nosi imię Stefana Żeromskiego i po raz pierwszy została zapalona 15 listopada 1822 roku. Jej wysokość to 32,7 m, a światło umieszczone jest 83,2 m nad wodą dzięki wysokiemu klifowi. Według legendy historia tego miejsca zaczęła się od córki kapitana szwedzkiego okrętu, która po katastrofie rozpalała na brzegu ognisko, by pomóc innym żeglarzom. Obok działała druga wieża z 1875 roku, wygaszona w 1910 roku.

Dlaczego sopocka wieża i Stawa Młyny nie są latarniami morskimi?

Nadmorskie miejscowości mają wiele charakterystycznych budowli z laterną, które w potocznym języku bywają nazywane latarniami. Żeby obiekt mógł być uznany za latarnię morską, musi być zapisany w spisach świateł, oznaczony na mapach morskich i opisany w publikacjach nautycznych. To dlatego część popularnych wież pełni jedynie funkcję znaków nawigacyjnych o mniejszym zasięgu.

Do obiektów, które najczęściej bywają mylone z latarniami morskimi, należą:

• wieża widokowa w Sopocie z lat 1903–1904,
• Stawa Młyny w Świnoujściu z 1874 roku,
• stawy na główkach portu we Władysławowie,
• dawna latarnia na falochronie w Nowym Porcie,
• światło na Górze Szwedów, wygaszone w 1990 roku.

Światła tych obiektów nie są ujmowane jako latarnie morskie w Locji Bałtyku ani na mapach Biura Hydrograficznego Marynarki Wojennej. Wyjątkiem pod względem atrakcyjności widokowej pozostaje sopocka wieża, która jest udostępniona turystom i daje szeroką panoramę na Zatokę Gdańską.

Jak zaplanować zwiedzanie latarni morskich nad Bałtykiem?

Większość czynnych latarni można zwiedzać od maja do września, ale godziny otwarcia zależą od pogody i sezonu. Dobrym pomysłem jest podzielenie wybrzeża na krótsze odcinki i połączenie dwóch lub trzech obiektów w jeden dzień. Przykładowo w zachodniej części sprawdza się trasa Świnoujście – Kikut – Niechorze, a na środkowym wybrzeżu Ustka – Czołpino – Stilo.

Przed wyjazdem warto przygotować kilka rzeczy:

• sprawdzić dni i godziny otwarcia wybranej latarni,
• zabrać gotówkę na bilety w mniejszych miejscowościach,
• założyć wygodne buty do schodów i leśnych dojść,
• uwzględnić czas na dojście do Czołpina przez Słowiński Park Narodowy,
• mieć przy sobie wodę i osłonę przeciwsłoneczną.

Na wieże z dużą liczbą stopni, takie jak Świnoujście z 308 schodami czy Gąski z 228, lepiej zarezerwować spokojne tempo, zwłaszcza w upalne dni.